เตรียมความพร้อมและรวบรวมข้อมูลเชิงลึก สำหรับการเข้าร่วมกิจกรรม “ขอเชิญมาเติมเชน”

สรุป 4 ข้อเสนอเร่งด่วน

Executive Summary

• Shift from Regulator to Facilitator: ปลดล็อกข้อจำกัดทางกฎหมาย การจัดซื้อจัดจ้างสารเคมี และระบบการเบิกจ่ายทุนวิจัยที่ล่าช้า โดยเสนอให้ใช้ระบบ Regulatory Sandbox เพื่อสร้างความคล่องตัวให้แก่นักวิจัย
• Private Foundation Pooling: โมเดลกองทุนวิจัยเอกชนร่วม – นำร่องโมเดลการระดมทุนแบบเดนมาร์ก โดยเชิญชวนกลุ่มบริษัทขนาดใหญ่ในไทยมาร่วมลงขันตั้งกองทุนสนับสนุนการวิจัย บริหารงานแบบเอกชนเพื่อลดขั้นตอนระบบราชการ และตอบโจทย์อุตสาหกรรมอย่างรวดเร็ว
• Decentralized Innovation Platforms: กระจายศูนย์เครื่องมือกลางและโครงสร้างพื้นฐานวิจัยออกสู่ภูมิภาคผ่านกลไกสวทช. และมหาวิทยาลัยส่วนท้องถิ่น เพื่อลดการรวมศูนย์ (Centralization) และเปิดโอกาสให้ Startup เข้าถึงเทคโนโลยีขั้นสูงได้ง่ายขึ้น

• Talent Retention & Welfare Reform: ยกระดับคุณภาพชีวิตและสวัสดิการของนักวิจัยระดับปฏิบัติการ (เช่น Postdoc, ผู้ช่วยวิจัย) เพื่อป้องกันปัญหา “สมองไหล (Brain Drain)” และดึงดูดผู้มีความสามารถสูง (High-Caliber Talents) จากต่างประเทศกลับไทย

---

5 ประเด็นยุทธศาสตร์ขับเคลื่อน อววน. ไทย

Strategic Policy Proposals

---

1. การเปลี่ยนผ่านสู่เศรษฐกิจขับเคลื่อนด้วยนวัตกรรม (Research Commercialization & Spin-offs)

ความท้าทาย (Challenges)

นักวิจัยไทยมักต้องสวมหมวกหลายใบ ทั้งนักวิจัย อาจารย์ และนักการตลาด ส่งผลให้ขาดโฟกัส และผลงานวิจัยระดับสูง (TRL 7-9) มักค้างอยู่บนหิ้ง ขาดทีมที่เข้าหาตลาดอย่างมืออาชีพ

ข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย (Policy Proposals)

• Scale up Tech Transfer Offices (TTOs): ถอดบทเรียนความสำเร็จของสถาบันบริหารจัดการเทคโนโลยีและนวัตกรรม (เช่น iNT มหาวิทยาลัยมหิดล) เพื่อสร้างมาตรฐาน TTO ในมหาวิทยาลัยภูมิภาค โดยเฉพาะในกลุ่มราชภัฏและราชมงคล เพื่อผลักดัน incubator/accelerator ให้ทำงานเชิงรุก
• Proactive Market Alignment: จัดตั้งหน่วยงานเฉพาะกิจภายใต้ สวทช. หรือ อว. เพื่อทำหน้าที่เป็น “ทีมเจาะตลาดเชิงรุก” นำ Know-how และเทคโนโลยีพร้อมใช้ไปเสนอขายต่อภาคเอกชนทั้งในและต่างประเทศ
• Future Trend Forecasting Unit: สร้างศูนย์วิเคราะห์และพยากรณ์เทรนด์เทคโนโลยีอนาคตเพื่อกำหนดทิศทางการให้ทุนวิจัยที่ตรงเป้าหมาย (เช่น การชะลอตัวของ Alternative Protein และความต้องการที่เพิ่มขึ้นในด้าน Health & Wellness)

---

2. การกระจายอำนาจและโครงสร้างพื้นฐานงานวิจัย (Decentralized Infrastructure)

ความท้าทาย (Challenges)

ปัญหาคอขวดด้านโครงสร้างพื้นฐานวิจัย (“เครื่องมือชั้น เครื่องมือเธอ”) มหาวิทยาลัยขาดระบบเครื่องมือส่วนกลาง (Shared Facilities) ส่งผลให้นักวิจัยรุ่นใหม่และ Deep-tech Startup เข้าถึงเครื่องมือวิเคราะห์ระดับสูงได้ยาก มีต้นทุนแพง ขณะที่ผู้ลงทุนต่างชาติหลีกเลี่ยงการลงทุนในไทยเพราะกลไกราชการที่ล่าช้าและระบบพื้นที่ EECi ที่ยังไม่เป็นไปตามแผน

ข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย (Policy Proposals)

• Decentralized NSTDA & Science Parks: ปรับเปลี่ยน สวทช. ให้ทำงานในลักษณะกระจายอำนาจ ฝังตัวอยู่กับมหาวิทยาลัยทั่วประเทศในรูปแบบ Regional Science Parks โดยสนับสนุนทุนแบบ Token/Block Grant เพื่อให้แต่ละท้องถิ่นบริหารจัดการตนเองตามศักยภาพ
• Shared Infrastructure Platform: จัดทำแพลตฟอร์มระดับชาติเพื่อเปิดให้บริการและจองเครื่องมือวิทยาศาสตร์ในสังกัดมหาวิทยาลัยและรัฐแก่ภาคเอกชนและนักวิจัยภายนอกอย่างโปร่งใส พร้อมมี KPI ร่วมกันในการใช้ประโยชน์สูงสุดจากอุปกรณ์
• Foreign Direct Investment (FDI) Fast-Track: ปรับปรุงขั้นตอนการประสานงานเพื่ออำนวยความสะดวกแก่นักลงทุนต่างชาติที่ต้องการทำวิจัยร่วมกับไทย ป้องกันไม่ให้นักลงทุนย้ายฐานไปยังประเทศเพื่อนบ้าน

---

3. การปฏิรูประบบทุนวิจัยและมาตรการจัดซื้อจัดจ้าง (Funding & Regulatory Sandbox)

ความท้าทาย (Challenges)

นักวิจัยเผชิญกับระบบเอกสารที่ซับซ้อนและการตรวจสอบจากหน่วยงานกำกับดูแลที่เน้นความถูกต้องของเอกสารมากกว่าความคุ้มค่าของผลสัมฤทธิ์ (Process over Outcome) นักเรียนทุนและนักวิจัยไทยต้องเผชิญกับปัญหาสำรองจ่ายเงินส่วนตัวเพื่อทำวิจัย รวมถึงปัญหาภาษีสารเคมีนำเข้าที่แพงและต้องซื้อผ่านคนกลางในราคาที่บวกเพิ่มกว่า 20%

ข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย (Policy Proposals)

• Regulatory Sandbox for Research: ประกาศใช้มาตรการแซนด์บ็อกซ์สำหรับโครงการวิจัยระดับแนวหน้า (Frontier R&D) เพื่อลดหย่อนมาตรการพัสดุและการตรวจรับที่หยุมหยิม
• National Consumable & Chemical Exemption Program: ปรับแก้กฎระเบียบการจัดซื้อจัดจ้างและการยกเว้นภาษีนำเข้าสารเคมีและวัสดุสิ้นเปลืองสำหรับงานวิจัยระดับประเทศ เพื่อลดต้นทุนและเพิ่มความรวดเร็วในการจัดหาอุปกรณ์วิจัย
• Private Foundation Pooling Model: ถอดแบบโมเดลอย่างเดนมาร์ก (เช่น Carlsberg Foundation, Novo Nordisk Foundation) เพื่อเชิญชวนกลุ่มบริษัทขนาดใหญ่ในไทยมาร่วมระดมทุนวิจัยร่วมกัน (Pooling Funds) ภายใต้การบริหารที่เป็นกลางและปราศจากขั้นตอนระบบราชการที่ซับซ้อน

---

4. การบริหารทุนมนุษย์และคุณภาพชีวิตของนักวิจัย (Talent Retention & Workplace Mental Health)

ความท้าทาย (Challenges)

เงินเดือนเริ่มต้นของบุคลากรสายวิทยาศาสตร์และวิจัยยังอยู่ในระดับต่ำ (ป.ตรี เริ่มต้น 14,000 บาท) มีลักษณะเป็นสัญญาจ้างชั่วคราวรายปีหรือฟรีแลนซ์ ขาดความมั่นคงทางอาชีพและสวัสดิการขั้นพื้นฐาน เช่น ประกันสังคม นอกจากนี้ โครงสร้างห้องปฏิบัติการยังมีความกดดันสูงซึ่งมักส่งผลต่อสุขภาพจิตของนักศึกษาและนักวิจัยรุ่นใหม่

ข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย (Policy Proposals)

• Standardized Researcher Career Path: กำหนดโครงสร้างค่าตอบแทนและเส้นทางความก้าวหน้าในอาชีพ (Career Path) ที่ชัดเจนและเป็นธรรมสำหรับนักวิจัยสายปฏิบัติการ (Postdocs & Research Assistants) พร้อมสวัสดิการคุ้มครองแรงงานที่เท่าเทียม
• Lab Mental Health Support Systems: จัดตั้งระบบบริการและดูแลสุขภาพจิตของนักวิจัยในมหาวิทยาลัยอย่างเข้าถึงได้จริง ตลอดจนพัฒนาแนวทางปฏิบัติที่ดี (Good Practice Codes) ในการบริหารจัดการห้องปฏิบัติการเพื่อสร้างสภาพแวดล้อมที่เป็นมิตรต่อคนทำงาน
• Demand-Driven Internship Programs: พัฒนาระบบรับนักศึกษาฝึกงานที่ตรงความต้องการของภาคอุตสาหกรรมชั้นนำ โดยร่วมมือกับองค์กรเอกชนขนาดใหญ่เพื่อออกแบบโปรแกรมและมีระบบการติดตามประเมินผลอย่างต่อเนื่อง

---

5. นวัตกรรมเชิงยุทธศาสตร์และการศึกษาในยุค AI (Strategic Innovation & Future Education)

ความท้าทาย (Challenges)

โลกกำลังก้าวเข้าสู่การปิดหน้าต่างแห่งโอกาสด้าน AI ภายในระยะเวลาครึ่งปีข้างหน้าหากขาดการสร้างขีดความสามารถของตนเอง นอกจากนี้ รูปแบบการประเมินการศึกษาแบบเดิม (Regulator-driven) ยังไม่ตอบโจทย์ความยืดหยุ่นในยุคปัจจุบัน ขณะที่สินค้าฐานชีวภาพอย่างสมุนไพรไทยยังคงขาดการสนับสนุนเพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มระดับสูง

ข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย (Policy Proposals)

• “ปั้นขมิ้นชันไทย ให้เทียบชั้นโสมเกาหลี”– Clinical Research for High-Value Bio-products
  • ความท้าทายหลัก: สมุนไพรไทยมีศักยภาพและสรรพคุณเป็นที่ยอมรับ แต่สิ่งที่เรายังขาดคือ “ความน่าเชื่อถือที่พิสูจน์ได้จริงทางวิทยาศาสตร์การแพทย์ (Evidence-based Bio-actives)” ในตลาดโลก สารสกัดขมิ้นชันไทยยังถูกมองเป็นเพียงผลิตภัณฑ์พื้นบ้านราคาถูก ขณะที่ “โสมเกาหลี” สามารถสร้างมูลค่าระดับพรีเมียมได้จากการสนับสนุนการวิจัยอย่างเป็นระบบของรัฐบาลเกาหลี หรืองานวิจัยสาร “Resveratrol” ในไวน์แดง
  • แนวทางเชิงรุก: เสนอให้กระทรวง อว. เป็นแกนหลักในการผลักดันและจัดสรรทุนสนับสนุน การวิจัยทางคลินิก (Clinical Research) ในผลิตภัณฑ์สมุนไพรไทยและสารสกัดธรรมชาติเด่น ๆ (เช่น Curcuminoids ในขมิ้นชัน) อย่างเป็นระบบตามมาตรฐานสากล เพื่อสร้างเกราะคุ้มกันเชิงวิทยาศาสตร์และสร้างแบรนดิ้ง “Thai Premium Grade Bio-products” ยกระดับมูลค่าสินค้าจากหลักสิบสู่หลักหมื่นในตลาดโลก

• Clinical Research for High-Value Bio-products: ผลักดันการทำ Clinical Research ในผลิตภัณฑ์จากธรรมชาติและสมุนไพรไทย เช่น ขมิ้นชันไทย เพื่อยกระดับสู่แบรนด์ระดับพรีเมียมให้เทียบเคียงกับมาตรฐานโสมเกาหลี (Ginseng) หรือสาร Resveratrol ในไวน์แดง
• Outcome-Based Education (OBE) Implementation: ปฏิรูปการประเมินการศึกษาจากระบบตรวจเอกสารไปสู่การวัดผลการเรียนรู้จริงของผู้เรียน (How much the students learn) ตามแนวทางของเดนมาร์ก
• AI Integration Sandbox in Higher Education: จัดทำแซนด์บ็อกซ์การเรียนรู้ที่บูรณาการเทคโนโลยี Generative AI เพื่อปรับการจัดการศึกษาให้เท่าทันกับกระแสการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีที่รวดเร็ว

Connective Chain

Thalay.eu (สมาคมทะเล) และเครือข่ายไทยในยุโรป ยังสามารถทำหน้าที่เป็น “โซ่ข้อกลาง” (Connective Chain) ในการนำองค์ความรู้ เทคโนโลยี และเครือข่ายวิจัยระดับสากลกลับไปพัฒนาและเติมเต็มระบบนิเวศ อววน. ของประเทศ

ทางสมาคมทะเล (Thalay.eu) และ TSAAD สามารถนำเสนอให้มี Session พิเศษ หรือการนัดหมายหารือนอกรอบ ระหว่างทีมงานกระทรวง อว. และตัวแทนสมาคม เพื่อเจาะลึกในประเด็นการรับมือกับ “AI ต่อการศึกษา และการปรับโครงสร้างระบบนิเวศน์นวัตกรรมไทย” เพื่อให้เกิดผลสัมฤทธิ์ที่เป็นรูปธรรมต่อไป

เครือข่ายตัวแทนผู้ร่วมระดมสมอง

• ดร.หทัยชนก อุ่นผล (นก) – ตัวแทนหลักเข้าร่วมงาน
• ดร.พิมพ์ลภัส ลี้กิจเจริญผล (ชินนี่)
• ดร.ธีรพล เจริญสุข (ตา)
• ดร.สุภชา บุตรานนท์ (ต๋อมแต๋ม)
• ดร.ภูกฤษณ์ เรืองศรีไชยะ (เทอร์โบ)
• ดร.วีรพล เพชรานนท์ (ชาย)

องค์กรสนับสนุนและเครือข่ายความร่วมมือ

• thalay.eu – สมาคมทะเล (Thalay Association – Thalay e.V.)
• สมาคมนักเรียนและศิษย์เก่าไทยในเดนมาร์ก (TSAAD – Thai Student and Alumni Association in Denmark)